Slimex Cialis Generico Viagra Levitra 20mg Meizitang Soft Gel Viagra Generico Super Kamagra Viagra y Cialis Viagra para mujeres Viagra poppers Kamagra Oral Jelly Viagra Cialis apcalis oral jelly Viagra Strips Levitra opiniones Viagra afecta fertilidad Levitra Generico Kamagra 100 Valif Oral Jelly Viagra opiniones Meizitang Cialis Soft Levitra 20 mg
cialis new zealand kamagra gel nz cialis pills nz buy levitra nz viagra online nz viagra for sale nz nuovo cialis levitra controindicazioni kamagra forum kamagra 100 mg pillole cialis lilly prezzo levitra generico prezzo viagra rosa kamagra online uk levitra online uk buy cialis london cialis pills for sale uk viagra tablets uk viagra for sale uk buy kamagra uk
Lovegra kopen Kaufen Cialis billig Erfahrungen Cialis Soft Tabs Levitra Oral Jelly Generic Levitra Acheter Cialis Professional Acquistare Cialis Strips Viagra online Erektiler Dysfunktion Kamagra 100mg Viagra pil Kamagra kaufen Potenzmittel rezeptfrei kaufen Levitra Generisk Viagra kopen in Nederland Levitra und Kamagra Test Pacchetti Originale Acquistare Propecia Generico Acquistare Viagra Strips Kamagra

Fragment uit ‘Hoe te leven met schizofrenie’

Fragment “Hoe te leven met schizofrenie”

 

(p. 254-258)

Gen-omgevingsinteractie: cannabis en het comt-gen

 

In december 2004 namen Don Linszen, Jim van Os en enkele sleutelfiguren

uit de Amsterdamse GGz deel aan het congres Marihuana and Madness

in Londen, mede-georganiseerd door Robin Murray. Linszen vertelde hoe

hij en Van Os met toenemende opwinding naar een voordracht luisterden

van Mary Cannon. Drie maanden later haalde dit onderzoek – alweer – de

New Scientist, waar het als volgt werd geïntroduceerd.

Het ziet ernaar uit dat de vraag of cannabisgebruik inderdaad tot schizofrenie

kan leiden nog wel enige tijd onbeantwoord zal blijven. Een

onderzoekslijn die daarop meer licht zou kunnen werpen is om te

bekijken of daarbij genen betrokken zijn. Een van de leden van

Cannons groep, Avshalom Caspi van King’s College in Londen, is een

autoriteit op het gebied van gen-omgevingsinteracties. Een paar jaar

geleden deed hij stof opwaaien door aan te tonen dat een genetische

predispositie voor depressie kon interacteren met een traumatische

ervaring zoals een sterfgeval, waardoor de ziekte werd opgeroepen.19

Wij dachten, laten we dit model eens toepassen op cannabis en psychose,

zegt Cannon.

Het is de moeite waard om dit onderzoek goed te bekijken en zo misschien

deelgenoot te worden van Linszens en Van Os’ enthousiasme. Het gaat om

het gecombineerde effect – ‘interactie’ – van een bepaalde variant van het

comt-gen, en het gebruik van cannabis op het ontstaan van schizofrenie,

dus om een gen-omgevingsinteractie.20

De geanalyseerde gegevens zijn afkomstig van ruim 800 volwassen

Nieuw-Zeelanders, geboren in 1972 en 1973, die vanaf hun derde jaar tot en

met hun 21ste elke twee jaar uitgebreid zijn onderzocht en ondervraagd.

De laatste keer was dat op hun 26ste jaar.

Om het vroege cannabisgebruik vast te stellen, is de proefpersonen

vanaf hun 13de jaar gevraagd of ze cannabis gebruikten of hadden gebruikt.

Op hun 18de gebruikte 17% minstens eens per maand cannabis en gemiddeld

eens per veertien dagen.

Op hun 26ste werd ook vastgesteld wie van hen aan schizofrenie leed;

volgens de verwachting was dat 1%. Daarnaast voldeed nog eens 2,6% aan

de mildere diagnose ‘schizofreniforme stoornis’. Tezamen ging het dus

om 3,6% van de onderzochte groep. 70% van die 3,6% was als volwassene

in de GGz behandeld. Daarnaast had 13% van hen ooit minstens één hallucinatie-

ervaring gehad en 21% minstens eenmaal een waan.

Van het comt-gen weten we al dat het op diverse manieren met het ontstaan

van schizofrenie te maken heeft. Thérèse van Amelsvoort vertelde

dat het comt-gen een enzym activeert dat dopamine afbreekt, maar daarover

is meer te zeggen. Het blijkt namelijk dat er twee varianten van dit gen

bestaan en dat iedereen evenveel kans heeft de ene of de andere variant te

hebben die ‘Met’ en ‘Val’ worden genoemd.21 Aangezien genen in paren

van twee voorkomen, bestaan er vier combinaties, ofwel genotypen die

elk bij een kwart van de bevolking voorkomen. Het Val/Val-genotype

zorgt voor een versnelde dopamine-afbraak, het Met/Met-genotype voor

de geringste afbraak; de Met/Val- en Val/Met-genotypen liggen daar tussenin.

(De laatste twee duid ik samen voortaan aan als Val/Met.)

26% van alle proefpersonen werd als vroeg beginnende cannabisgebruiker

aangemerkt, dat wil zeggen: begonnen vóór het 15de jaar, of op hun 18de

jaar meer gebruikend dan eens per maand, dan wel beide. Onder de vroege

gebruikers waren de vier genotypen gelijkelijk vertegenwoordigd; elk

genotype bleek dus evenzeer tot vroeg cannabisgebruik geneigd.22 Teneinde

het effect van vroeg beginnen goed te kunnen beoordelen, werd

daarnaast een groep van ‘late beginners’ geplaatst, dat wil zeggen na hun

18de. Statistische analyse liet zien dat zonder cannabisgebruik elk genotype

evenveel risico liep op schizofrenie. Ofwel: voor het risico op schizofrenie

maakt het op zichzelf niet uit of men veel of weinig dopamines

afbreekt. Maar nu komt het: bij vroeg cannabisgebruik maakt het genotype

wel veel verschil.

De bevinding die Linszen en Van Os vooral op het puntje van hun stoel

bracht: 13% van de vroeg met cannabis begonnen proefpersonen van het

Val/Val-genotype had een schizofrenie- of schizofreniforme diagnose,

tegen 1,4% van hetzelfde genotype dat nooit cannabis had gebruikt. Bij het

Val/Val-genotype was het risico op schizofrenie na vroeg cannabisgebruik

dus tienmaal zo groot als zonder dat. Ook mensen met het Val/Metgenotype

liepen een flink risico op schizofrenie als ze vroeg met cannabis

waren begonnen, namelijk tweemaal zoveel als zonder vroeg cannabisgebruik.23

Dat is nog steeds een flink risico, al lijkt het weinig naast het gigantische

risico bij het Val/Val-genotype. Bij mensen van het Met/Met-genotype

gaf het niets als ze vroeg met blowen waren begonnen.

Zou men het eigen comt-gentype of dat van zijn of haar kinderen kennen,

dan weet men ook meteen hoe riskant blowen in deze leeftijdsfase is:

Met/Met-genotypen lopen daardoor geen, Val/Met-typen een dubbel en

Val/Val een tienvoudig risico op schizofrenie.

Deze bevindingen hebben praktische en theoretische betekenis en vergroten

bovendien het alledaagse begrip voor kinderen en jongeren met

aanleg voor schizofrenie. Over dat laatste zegt Don Linszen:

Jongeren van het Val/Val-genotype breken te veel dopamines af en

lopen dus rond met een relatief tekort. Daarbij zou je kunnen denken

aan mensen die over het algemeen wat passief zijn. In combinatie met

andere genen zou dat eventueel kunnen leiden tot de negatieve symptomen

van schizofrenie: gebrek aan motivatie, apathie, gebrek aan plezier,

enzovoort. Als deze mensen cannabis roken, wordt de dopamineactiviteit

gestimuleerd, zodat ze daarmee dit soort tekorten zouden

kunnen compenseren. Ze krikken daarmee hun dopaminepeil dus op.

Cannon en anderen vonden echter geen verhoogd cannabisgebruik bij

hen. Dat zou je wel verwachten volgens de zelfmedicatiehypothese.

Deze hypothese werd weerspoken doordat het onderzoek van Caspi

geen verschillen vond tussen gebruik en comt-gen varianten. De zelfmedicatiehypothese

is en blijft dus van de baan.

Tegelijk blijft het een feit dat patiënten met schizofrenie meer cannabis

gebruiken dan gezonde mensen. Het enige redelijke argument voor

zelfmedicatie is angstbestrijding bij schizofrenie door een andere psychoactieve

stof in cannabis: cannabidinol.

De praktische betekenis van deze bevindingen is vooral dat er extra argumenten

zijn die het zeer de moeite waard maken om het blowen vooral op

jonge leeftijd te laten. Alle jongeren met de Val/Val-variant, een kwart van

allemaal, loopt een tienvoudig risico en de helft (Val/Met en Met/Val) een

dubbel risico op een echte schizofreniediagnose als ze vroeg met cannabis

beginnen.

Het ligt erg voor de hand dat weten tot welk genotype men behoort

belangrijk is voor de preventie van schizofrenie. Ook zonder die kennis

kan men uiteraard het gebruik van cannabis ontmoedigen, maar dat zal

niet helpen als men weet dat 28% van de Nederlandse 15- en 16-jarigen wel

eens cannabis heeft gebruikt en 13% dat vaak genoeg deed om ‘ja’ te antwoorden

op de vraag of ze het de laatste maand hadden gedaan.24 Als je uitgaat

van de cijfers uit het onderzoek van Caspi en anderen, zou in het algemeen

het percentage mensen van 26 jaar met een schizofrenie, of een

schizofreniforme diagnose 17% lager liggen als niemand met het Val/Valgenotype

vroeg met cannabis was begonnen. Voor de toekomst valt te

denken aan een vorm van genetische counseling, dat wil zeggen jongeren

van het riskante genotype en hun ouders voorlichten over de enorme

gevaren van vroeg cannabisgebruik.

Voor het inzicht in de mechanismen achter schizofrenie is het in het algemeen

belangwekkend om nog eens geïllustreerd te zien dat deze stoornis

niet voortkomt hetzij uit de omgeving, hetzij uit genetische disposities,

maar dat beide soorten oorzaken interacteren en samenwerken. Het is dus

niet het een óf het ander, maar het een máál het ander.

De controverse over cannabisgebruik als oorzakelijke factor voor schizofrenie

is dermate complex dat ik niet met zekerheid durf te zeggen of zij

door dit onderzoek geheel is beslecht. Het belangrijkste argument tegen de

oorzakelijke werking van cannabis is dat er een onbekende, derde factor

zou zijn die eerst tot cannabisgebruik leidt en vervolgens tot het optreden

van schizofrenie. Caspi en anderen hebben nagegaan of hun bevindingen

met betrekking tot het extra risico op schizofrenie op die manier zou kunnen

worden verklaard. Ze bekeken voorspellende symptomen die bij de

proefpersonen op hun elfde waren vastgesteld, dat wil zeggen voordat ze

met cannabis begonnen en lang voordat de eerste psychose optrad. Die

symptomen – die overigens heel goede voorspellers bleken van latere schizofrenie25

– kwamen evenveel voor bij de zes onderscheiden groepen: de

drie genotypen, elk onderscheiden naar al dan niet vroeg cannabisgebruik.

Met andere woorden: degenen die op hun elfde die symptomen hadden,

hadden geen kenmerken die ze aanzetten tot extra cannabisgebruik. Deze

bevinding maakt het wel heel onwaarschijnlijk dat er sprake is van zo’n

derde factor, maar sluit die mogelijkheid niet voor honderd procent uit. Al

met al hebben deze indrukwekkende bevindingen mij ervan overtuigd dat

vroeg cannabisgebruik wel degelijk een oorzakelijke factor is voor het ontstaan

van schizofrenie.

Zeggen deze bevindingen nog iets over het cannabismechanisme? Nee,

Linszens laatste hypothese over het cannabismechanisme wordt door

deze bevindingen niet beïnvloed en blijft dan ook wat ze was: glutamaatontregeling

onder invloed van thc, waardoor op zijn beurt het dopaminesysteem

wordt ontregeld. Het is ten slotte aardig om te zien dat zelfmedicatie

tegen angst wel een zekere rol speelt, maar niet tegen een of meer

symptomen van schizofrenie. Nu, tien jaar later, is er dan toch antwoord

gekomen op de vraag die destijds de aanleiding was voor de cannabisontdekking.

 

 

NOTEN

19
Hij is dezelfde die als eerste auteur optrad bij de eerdergenoemde
studie over het mao-a-gen en mishandeling en verwaarlozing; zie
ook de volgende noot.

20
Avshalom Caspi, Terrie E. Moffitt, Mary Cannon, e.o., ‘Moderation
of the Effect of Adolescent-Onset Cannabis Use on Adult Psychosis
by a Functional Polymorphism in the Catechol-O-Methyl transferase
Gene: Longitudinal Evidence of a Gene X Environment Interaction’
In: Biological Psychiatry, 57 (2005) 10 (May), 1117-27.

21
‘Val’ is van het in het gen aanwezige aminozuur Valine, ‘Met’ van het
aminozuur methionine.

22
Van de Met/Met, Val/Met en Val-Val genotypen, waren respectievelijk
24 , 23 , en 27 procent er vroeg mee begonnen. Deze verschillen zijn
statistisch niet significant.

23
Een tienvoudig risico is strikt genomen juist, maar ook enigszins
willekeurig omdat de genoemde 1,4 procent berust op slechts twee
proefpersonen uit een groep van 148. Was het er één geweest i.p.v.
twee, dan was het risico 21-voudig en bij drie 7-voudig. De
waarschijnlijkheidsgrenzen zijn met andere woorden heel ruim.
Voor de verdubbeling van het risico van het Val/Met-genotype geldt
deze relativering niet.

24
M.W. van Laar, e.a. (red), Nationale Drug Monitor. Jaarbericht 2004,
Utrecht: Trimbos-instituut, 2005.

25
Het artikel geeft alleen de voorspelling voor de schizofreniforme
stoornis: wie op het elfde jaar als zeer riskant was beoordeeld,
had zestien maal zoveel kans om op zesentwintigjarige leeftijd aan
een schizofreniforme stoornis te lijden.

 

cialis new zealand kamagra gel nz cialis pills nz buy levitra nz viagra online nz viagra for sale nz nuovo cialis levitra controindicazioni kamagra forum kamagra 100 mg pillole cialis lilly prezzo levitra generico prezzo viagra rosa kamagra online uk levitra online uk buy cialis london cialis pills for sale uk viagra tablets uk viagra for sale uk buy kamagra uk
cialis erfaring cialis i norge viagra effekt hva er kamagra viagra nettbutikk levitra eller cialis kamagra gel comprar cialis efeitos secundarios viagra farmacia cialis bula viagra infarmed levitra comprimidos
Viagra bestellen Viagra Tabletten Cialis kaufen Cialis Generika kaufen Viagra kaufen Potenzmittel rezeptfrei kaufen Cialis Original online kaufen Cialis Generika rezeptfrei kaufen Kaufen Cialis billig Original Cialis Generika kaufen Kamagra Bestellen online Viagra ohne Rezept bestellen Cialis Original kaufen Kamagra Oral Jelly kaufen Viagra rezeptfrei kaufen Online Viagra kaufen Cialis Original rezeptfrei Levitra Tabletten kaufen Potenzmittel Generika kaufen Cialis kaufen Original Potenzmittel Viagra Original kaufen Leidenschaft und Viagra Super Kamagra kaufen
lacoste polo shirts polo ralph lauren ireland polo ralph lauren lacoste polo shirts ireland lacoste australia lacoste polo shirts fred perry polo australia tommy hilfiger polo fred perry polo tommy hilfiger australia polo ralph lauren shirts australia polo ralph lauren australia polo ralph lauren outlet lacoste outlet poloshirt damen polo ralph lauren damen lacoste sale poloshirt